Nekkerspoel – Χειμωνιάτικο Τοπίο με Παγοδρόμους και Παγίδα για Πουλιά (και η Φυγή στην Αίγυπτο)

Περίπου στα μισά της διαδρομής με το τρένο ανάμεσα στις Βρυξέλλες και στην Αμβέρσα, προβάλλει μέσα από κατάφυτες εκτάσεις γεμάτες οξιές, καστανιές και σημύδες της Φλάνδρας, το δημοτικό διαμέρισμα του Μέχελεν (Mechelen) που περιλαμβάνει την μικρή πολίχνη Νέκκερσπουλ (Nekkerspoel). Όταν κάποιος ακούει το όνομα στα φλαμανδικά, φέρνει αμέσως στο μυαλό αυθόρμητα μια ελληνοκεντρική μετάφραση – ερμηνεία: Λίμνη των Νεκρών. Με μια μικρή έρευνα στο διαδίκτυο διαπιστώνεις ότι δεν απέχει και πολύ ετούτη η ενστικτώδης εκδοχή από την πραγματικότητα. Nekker είναι στη Βελγική μυθολογία, μια ευρύτερη λέξη για να ονομάσουμε όλα τα πνεύματα του Νερού, συνήθως κακόβουλα, τα οποία με το τραγούδι τους εκμαύλιζαν νεαρές γυναίκες ή παιδιά και τα έπνιγαν στη συνέχεια στα παγωμένα νερά κάποιας λίμνης ή ενός ποταμού. Η λέξη προέρχεται από τη λατινική, πασίγνωστη σήμερα, λέξη nigger, λέξη με φοβερή ανάδραση κοινωνική, πολιτική, καλλιτεχνική, φολκ κουλτούρας κλπ. Βαθύτερα πηγαίνοντας καταλήγουμε στην αρχαιοελληνική Nyx (Νύχτα) ή και στο «νίπτω» που εξηγεί τη σχέση των πνευμάτων αυτών με το νερό. Τα Nekkers, κυρίως αρσενικά με μαύρο – προφανώς- χρώμα ήταν δαίμονες που καιροφυλακτούσαν για τις ανθρώπινες ψυχές με ανάλογο τρόπο όπως, στον πίνακα Χειμωνιάτικο Τοπίο με Παγοδρόμους και Παγίδα για Πουλιά * του Πέτερ Πάουλ Μπρέχελ του πρεσβύτερου, καιροφυλακτεί το αόρατο χέρι του Χάρου να τραβήξει το σχοινί και να λειώσει τα πουλιά που θα βρεθούν αφηρημένα κάτω από τη βαριά πόρτα στα δεξιά του πίνακα. Ετούτο το καταχθόνιο σχέδιο συμβαίνει ταυτόχρονα με όσα εξελίσσονται ανέμελα στα αριστερά: οι χωρικοί πατινάρουν στον πάγο με προσοχή, ορθοί ή σε έλκηθρα ή παίζουν, με ραβδιά, μια εκδοχή του χόκεϋ επί πάγου ή εκείνο το χαρακτηριστικό παιγνίδι των Βορείων (το curling) όπου μηδενίζεται η τριβή της πέτρας με τη λείανση της επιφάνειας του πάγου έμπροσθεν, έχοντας το νου τους για την εμφανή (ή προφανή) τρύπα. Είναι σαν να μας λέει ο ζωγράφος: το ξέρετε πως θα πεθάνετε και παίρνετε τα μέτρα σας (όπως κάθε ζώο που ανιχνεύει τον κίνδυνο από ένστικτο) απέναντι στο προφανές (και προβλεπόμενο). Μα πάντα θα υπάρχει κάπου κρυμμένος ο Χάρος και θα περιμένει την ψυχή σας που πεταρίζει ανέμελη, έτοιμος να πυροδοτήσει την (απρόβλεπτη) Παγίδα του.

Πριν καμιά τριανταριά χρόνια, η μικρή πολίχνη του Νέκκερσπουλ μετατράπηκε σε Αθλητικό Κέντρο με τεράστια χωρητικότητα και εγκαταστάσεις. Αφορμή στάθηκαν οι προσχώσεις άμμου και άλλων φερτών υλικών από τον ποταμό. Έγιναν επιπλέον επιχωματώσεις και κατασκευάσθηκαν πισίνες τεχνητές σαν προέκταση της φυσικής εναπόθεσης που έφτιαχνε μια λίμνη σε κείνο το σημείο για αιώνες. Αν ήμουν στη θέση των Βέλγων, θα το σκεφτόμουν πολύ καλά να κάνω σε αυτές τις πισίνες, έστω και μια μικρή βουτιά.

* από τις 127 εκδοχές αντίγραφα του πίνακα από τον Πέτερ Πάουλ Μπρέχελ τον νεώτερο (45 πιστοποιημένα, 51 αμφίβολα, 31 απορριπτέα μα διακριτά) επιλέγω να παραθέσω εκείνη που περιέχει την λεπτομέρεια του ενσταντανέ της Φυγής στην Αίγυπτο, όπου διακρίνεται η Θεομήτωρ πάνω σε ένα γαϊδουράκι, που το καθοδηγεί ο Ιωσήφ μπροστά από ένα χωριατόσπιτο δίπλα στο ποτάμι, περίπου στο μέσο και προς τα αριστερά του πίνακα. Με συγκινεί αυτή η λογική του «τα έχει όλα και συμφέρει.» Η σκηνή απουσιάζει από τον αρχικό πίνακα του πρεσβύτερου (1565) που μπορεί κανείς να τον θαυμάσει στα Βασιλικά Μουσεία των Καλών Τεχνών στο Βέλγιο, στις Βρυξέλλες. Τον πίνακα που παραθέτω τον είδα στο σπίτι του Δημάρχου της Αμβέρσας Mayer van den Bergh, μαζί με τον εμβληματικό η τρελή Μεγκ του πατρός Μπρέχελ, πίνακα για τον οποίο θα μιλήσω στη συνέχεια.

(από τη συλλογή ΚΑΤΩ ΧΩΡΕΣ)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s